Kuyumcu Terimleri Sözlüğü (A-Z)

Kuyumculuk, kendine özgü bir dile sahiptir. Bu sözlük, sektörde sık kullanılan terimleri tek sayfada topluyor. Her terimin yanında, konuyu ayrıntılı ele aldığımız yazılara bağlantı bulacaksınız.

A#

Alaşım: Altının dayanıklılık kazanması için katılan diğer metaller (bakır, gümüş, paladyum). Ayarı belirleyen, alaşım oranıdır.

Alış fiyatı: Kuyumcunun müşteriden satın alırken uyguladığı fiyat. Siz satarken bu fiyat geçerlidir.

Ata altın (meskûk): Cumhuriyet altınlarının daha ağır serisi. Ziynet seriye göre yaklaşık %2,8 daha ağırdır. → Gramaj tablosu

Ayar: Altının saflığının 24 üzerinden ifadesi. 24 ayar saf altındır. → Ayar hesaplama

Ayar tespiti: Ürünün gerçek saflığının ölçümle belirlenmesi. Damga bir iddiadır; ödenecek tutarı tespit belirler.

B#

Bağlantılı işlemler: Aynı kişi ya da amaç etrafında birbirine bağlı görünen işlemler; eşik bakımından toplanarak değerlendirilir. → Bağlantılı işlemler

Bakiye: Cari hesabın net durumu. Kuyumcuda ikiye ayrılır: TL bakiyesi ve has (gram) bakiyesi.

Beyaz altın: Alaşımında paladyum, nikel ya da gümüş bulunan altın. Ayar renkten bağımsızdır; 18 ayar beyaz altın da 750 milyem saf altın içerir.

Borç defteri: Müşterilerin dükkâna olan altın veya nakit borçlarının takip edildiği kayıt. → Borç defteri rehberi

C-Ç#

Cari hesap: Bir kişi veya firmayla karşılıklı alacak-borç ilişkisinin kronolojik dökümü. → Cari hesap takibi

Cumhuriyet altını: Darphane tarafından basılan 22 ayar altın para. Ziynet ve ata olmak üzere iki serisi vardır.

Çeyrek altın: Ziynet serisinde ~1,75 gram, ata serisinde ~1,80 gram ağırlığındaki 22 ayar altın.

D#

Damga: Ürünün ayarını gösteren işaret. Genellikle milyem olarak basılır (916, 750, 585). Gerçek ayarı garanti etmez; tespit gerekebilir.

Dara: Tartımda kabın veya ambalajın ağırlığı. Net ağırlık için düşülür.

E#

e-Arşiv / e-Fatura: Elektronik ortamda düzenlenen fatura türleri; alıcının sisteme kayıtlı olup olmamasına göre ayrışır. → e-Fatura ve e-Arşiv

Emanet: Mülkiyeti devredilmemiş, ancak el değiştirmiş altın. Müşteriden alınan ve müşteriye verilen olmak üzere iki yönü vardır. → Emanet takibi

F#

Fire: Eritme, döküm ve rafinaj işlemlerinde oluşan ağırlık kaybı. Alım milyemine önceden yansıtılır. → Hurda ve fire

G#

Gerçek faydalanıcı: İşlemden fiilen yararlanan gerçek kişi. Tüzel kişilerde yüzde yirmi beşi aşan paya sahip ortakların kimliği tespit edilir. → Gerçek faydalanıcı

Gider pusulası: Belge düzenlemeyen kişilerden alımlarda alıcının düzenlediği belge. → Gider pusulası

Gram altın: 995 veya 999,9 saflıkta üretilen mini külçe altın. İşçilik payı en düşük yatırım aracıdır.

Gremse: İkibuçuk altın olarak da bilinen, ziynet serisinde ~17,54 gramlık altın.

H#

Has altın: Bir altın parçasının içerdiği saf altın miktarı. Kuyumculuğun temel ölçü birimidir. → Has altın rehberi

Hurda altın: Yeniden eritilmek üzere alınan kullanılmış veya kırık altın. → Hurda alımı

İ#

İşçilik: Altına harcanan emeğin bedeli. Milyem farkı olarak ya da sabit tutar olarak alınabilir. → İşçilik fiyatlama

İşlem bölme: Eşiğin altında kalmak amacıyla işlemin parçalara ayrılması; bağlantılı sayıldığında toplam üzerinden değerlendirilir. → Bölme

K#

Karat: Ayar kelimesinin uluslararası karşılığı (karat/carat). Değerli taşlarda ise ağırlık birimidir (1 karat = 0,2 gram). İki kullanım karıştırılmamalıdır.

Kasa kapanışı: Gün sonunda fiziki kasa ile kayıt bakiyesinin karşılaştırılması. → Gün sonu kasa kapanışı

Kimlik tespiti: Sürekli iş ilişkisinde tutar gözetmeksizin; tek ya da bağlantılı işlemlerin toplamı 185.000 TL ve üzerinde olduğunda yapılan kimlik doğrulaması. → Kimlik tespiti eşiği

Külçe: Standart ağırlıkta dökülmüş, genellikle sertifikalı saf altın. → Külçe mi ziynet mi?

Kulp: Ziynet altınlara takı olarak kullanım için eklenen asma halkası. Ek ağırlık getirir.

M#

MASAK: Mali Suçları Araştırma Kurulu. Kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler yükümlüdür. → MASAK yükümlülükleri

Makas (spread): Alış ve satış fiyatı arasındaki fark. Kuyumcunun brüt kazancı, yatırımcının görünmez maliyeti. → Makas nedir?

Meskûk: Bkz. Ata altın.

Mihenk taşı: Altının ayarını asit yardımıyla tahmin etmeye yarayan geleneksel yöntem.

Milyem: Saflığın binde olarak ifadesi. 916 milyem, binde 916 saf altın demektir. → Milyem hesaplama

O#

Ons (troy ons): Değerli metallerde kullanılan ağırlık birimi. 31,1035 grama eşittir. → Ons ve XAU/USD

Ö#

Özel matrah: Altın satışında verginin has bedeli üzerinden değil, eklenen değer üzerinden hesaplandığı uygulama. → Özel matrah

P#

Parite: Ons fiyatı ile kurun birlikte gram fiyatını belirlemesi. → Gram altın fiyatı

R#

Rafinaj: Hurda veya düşük saflıktaki altının arıtılarak saf hale getirilmesi işlemi.

Reşat altın: Sultan Mehmed Reşad adına basılmış Osmanlı altını. Nadirlik değeri taşıyabilir.

Rodyum kaplama: Beyaz altın ürünlerde parlaklık için uygulanan yüzey işlemi. Ayarı etkilemez, zamanla aşınır.

S#

Sarraf: Geleneksel olarak altın ve döviz alım-satımıyla uğraşan esnaf. Günümüzde kuyumcu ile ayrımı büyük ölçüde bulanıklaşmıştır.

Sarrafiye: Sarraflık işi ve bu işin yapıldığı yer. Ayrıca alım-satıma konu standart altın ürünleri için de kullanılır.

Satış fiyatı: Kuyumcunun müşteriye satarken uyguladığı fiyat. Siz alırken bu fiyat geçerlidir.

Sayım farkı: Fiziki sayım ile kayıt arasındaki fark. En sık sebebi emanet ya da tamir malının stoka karışmasıdır. → Stok takibi

Spot fiyat: Anlık teslim için geçerli piyasa fiyatı. Kuyumculukta referans alınan fiyattır.

Ş#

Şüpheli işlem bildirimi (ŞİB): Malvarlığının yasa dışı elde edildiğine dair şüphe hâlinde yapılan bildirim. Şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü içinde yapılır; bildirimde bulunulduğu kimseye açıklanamaz. → ŞİB nedir?

T#

Takas: Müşterinin eski altınını verip yenisini alması işlemi. Bir alış ve bir satıştan oluşur. → Takas kaydı

Tam altın: Ziynet serisinde ~7,02 gram, ata serisinde ~7,22 gram 22 ayar altın.

U#

Uyum görevlisi: Yükümlülüklere uyumu sağlamakla görevlendirilen kişi; kimin atamak zorunda olduğu ayrıca değerlendirilir. → Uyum görevlisi

X#

XAU / XAG / XPT / XPD: Sırasıyla altın, gümüş, platin ve paladyumun uluslararası para birimi kodları. → Değerli metaller

Y#

Yarım altın: Ziynet serisinde ~3,51 gram, ata serisinde ~3,61 gram 22 ayar altın.

Z#

Zayiat: Fire ile aynı anlamda kullanılan kayıp. Bazı dükkânlarda yalnız tamir-cila kaybı için kullanılır; anlaşmadan önce tanımı netleştirin.

Ziynet altın: Takı olarak da kullanılabilen, standart gramajda basılmış 22 ayar altın. Ata seriden daha hafiftir.

Terimleri birbirine bağlayan üç formül#

Sözlükteki kavramların çoğu üç formülün etrafında döner:

Milyem = (Ayar ÷ 24) × 1000 Has = Gram × (Milyem ÷ 1000) Makas = Satış milyemi − Alım milyemi

Ayar saflığı söyler, milyem onu hesaplanabilir yapar, has tartıyı paraya çevirir.

İşlenmiş örnek: tek işlemde altı terim#

Müşteri 22 ayar damgalı hurda bilezik getiriyor, tam altın alıyor. Rakamlar örnektir: varsayalım ki has altın alışı 4.150 TL, satışı 4.210 TL olsun.

1) TARTIM (dara)
   Brüt (poşetle)  41,20 g
   Dara             0,60 g
   Net             40,60 g

2) AYAR TESPİTİ (milyem)
   Damga      916
   Ölçülen    902   (lehim + klips düşürüyor)

3) HAS KARŞILIĞI (has)
   40,60 × 0,902 = 36,621 g

4) ALIM MİLYEMİ (fire + kâr payı düşülmüş)
   40,60 × 0,885 = 35,931 g
   Ödeme: 35,931 × 4.150 = 149.113,65 TL

5) MAKAS
   36,621 − 35,931 = 0,690 g  →  0,690 × 4.150 = 2.863,50 TL

6) SATIŞ: 2 ziynet tam altın, satış milyemi 940
   2 × 7,02 = 14,04 g  →  14,04 × 0,940 = 13,198 g
   13,198 × 4.210 = 55.563,58 TL

7) TAKAS SONUCU
   149.113,65 − 55.563,58 = 93.550,07 TL müşteriye ödenir

Kayıtta bu tek kalem değildir: bir alış ve bir satış yazılır. Tek satırda "takas" denirse stok da kâr da has bakiyesi de yanlış çıkar. → Takas kaydı

Karıştırılan terim çiftleri#

Sık yapılan hatalar#

• Darayı düşmeden tartmak. 40 gramlık alımda 0,60 gramlık poşet gözden kaçarsa, 4.150 TL varsayımıyla yaklaşık 2.200 TL fazla ödersiniz.
• Damgayı ölçüm yerine koymak. 916 damgalı ürünün gerçek milyemi 890 çıkabilir; 50 gramda bu 1,3 gram has kayıptır. → Hurda alımı ve fire
• Ata ile ziyneti aynı gramajdan yazmak. 10 adet ata tam altın ziynet gramajıyla kaydedilirse yaklaşık 2 gram eksik hesaplanır.
• Emaneti stoka karıştırmak. Sayım "fazla" verir; gerçek bir eksik bu fazlanın altında gizlenir.
• Kazancı TL üzerinden ölçmek. Fiyatın yükseldiği günde TL kârı iyi görünürken has bakiyeniz azalmış olabilir.
• İşçiliği sabit TL yazmak. Fiyat yükseldikçe sabit işçilik görece ucuzlar; milyem işçilik kendini ayarlar. → İşçilik fiyatlama

Kenar durumlar: kural ne zaman farklı işler?#

Taşlı ürün. Taş altın değildir ama tartıya girer. Has, taş düşüldükten sonraki ağırlıktan hesaplanır; brüt gramajdan hesaplarsanız olmayan altına ödersiniz.

Kulplu ziynet. Kulp ek ağırlıktır ve standart ayarda olmayabilir; gramaj tablosu kulpsuz ürün içindir.

Rodyum aşınması. Beyaz altın sararınca ayar düşmez; kaplama yüzeyseldir.

995 mi, 999,9 mu? "Gram altın" tek saflık değildir; 100 gramda fark yaklaşık 0,49 gram hastır.

Nadirlik değeri. Reşat gibi eski basımlarda fiyat yalnızca has içeriğiyle açıklanmaz; sıradan hurda milyemiyle alınmaz.

Tezgâh seviyesinde pratik: terimin kayıt karşılığı#

Her terimin kayıtta bir karşılığı olmalıdır; yoksa konuşulan dil ile tutulan defter ayrışır.

Bu ayrımlar kâğıt defterde de yapılabilir; ancak her biri ayrı sayfa ve ayrı toplam demektir. Saray Altın'ın kuyumcu panelinde stok, satış, alış, cari hesap, emanet ve borç defteri ayrı kalemler hâlinde tutulur; kayıtlar bulutta olduğu için aynı hesapla iOS, Android ve web'den görülür. Hesap pratiği için hesaplama aracını, varlığınızın has karşılığı için portföy takibini kullanın.

Eksik bulduğunuz bir terim varsa iletişim sayfamızdan bize yazabilirsiniz; sözlüğü düzenli olarak güncelliyoruz.