Altın piyasasını takip etmeye başlayan herkesin karşısına ilk çıkan kavram "ons"tur. Türkiye'de gram üzerinden konuşulsa da, altının dünya fiyatı ons cinsinden belirlenir ve bizdeki fiyat buradan türetilir.

Ons nedir?#

Ons, ağırlık birimidir — ama iki farklı ons vardır ve karıştırılması ciddi hataya yol açar:

Değerli metallerde her zaman troy ons kullanılır. "Ons altın 2.400 dolar" cümlesindeki ons, 31,1035 gramdır.

XAU/USD kodu ne anlama gelir?#

Uluslararası piyasalarda altın, bir para birimi gibi kodlanır:

• X — ulusal bir devlete ait olmayan varlıkları belirtir.
• AU: altının kimyasal sembolü (Latince Aurum).
• USD: karşılık para birimi.

Yani XAU/USD, "bir troy ons altın kaç ABD doları eder" sorusunun cevabıdır.

Benzer kodlar:

Bu kodlar ana sayfamızdaki fiyat tablosunda da kullanılır.

Kotasyonu okurken üç soru#

Ekranda gördüğünüz "2.400" tek başına eksik bilgidir. Üç şeyi birlikte bilmeniz gerekir:

1. Alış mı, satış mı? Piyasa fiyatı tek sayı değil bir çifttir: alış (bid) ve satış (ask). Siz orta fiyattan, toptancınız satış fiyatından konuşuyorsa fark her kiloda binlerce liraya çıkar.
2. Spot mu, vadeli mi? Vadeli sözleşmeler spottan farklı bir seviyede seyreder; vadeli ekranı referans alan biri her işlemde aynı yöne kayar.
3. Hangi kur? Serbest piyasa, bankalararası ya da banka efektifi — kurdaki 10 kuruşluk fark bile aşağıdaki örnekte gram başına yaklaşık 7,7 TL demektir.

Ons fiyatından gram fiyatına#

Dönüşüm iki adımdır:

Adım 1 — Onsu dolara çevir (zaten öyle)

Ons fiyatı: 2.400 USD

Adım 2 — Grama böl, kurla çarp

Gram (USD) = 2.400 ÷ 31,1035 = 77,16 USD
Gram (TL)  = 77,16 × 53,50 = 4.128 TL

Aynı sonuca sırayı değiştirerek de ulaşılır:

(2.400 × 53,50) ÷ 31,1035 = 4.128 TL

Gram altın fiyatının nasıl belirlendiğini ayrı bir yazıda ayrıntılandırdık.

İşlenmiş örnek: onstan müşteri fiyatına#

Aşağıdaki rakamların hepsi varsayımdır; ons ve kur her gün değişir, işçilik firmadan firmaya farklıdır. Amaç sayı değil, zincirin nasıl kurulduğu.

Varsayalım ki tezgâha 22 ayar, 18,60 gram bir bilezik geldi. O anki varsayımsal piyasa: ons 2.400 USD, USD/TRY 53,50, işçilik gram başına 850 TL.

1) Gram has (USD) = 2.400 ÷ 31,1035        = 77,16 USD
2) Gram has (TL)  = 77,16 × 53,50          = 4.128,15 TL

3) Has karşılığı  = 18,60 g × 0,916 milyem = 17,0376 g has
4) Malzeme değeri = 17,0376 × 4.128,15     = 70.334 TL

5) İşçilik        = 18,60 × 850            = 15.810 TL
6) Toplam         = 70.334 + 15.810        = 86.144 TL

Dikkat edin: malzeme has üzerinden, işçilik brüt gram üzerinden hesaplandı. İkisini karıştırmak — örneğin işçiliği has grama uygulamak — bu bilezikte 1.300 TL'nin üzerinde eksik hesap üretir. Milyem çevrimini milyem hesaplama yazımızda, ayar–has ilişkisini ise has altın yazımızda adım adım anlattık.

Şimdi ons 2.400'den 2.410'a çıksın, kur sabit kalsın:

Yeni gram has (TL) = (2.410 × 53,50) ÷ 31,1035 = 4.145,35 TL
Gram başına fark   = 4.145,35 − 4.128,15       = 17,20 TL
Bileziğe etkisi    = 17,20 × 17,0376 g has     = 293 TL

10 dolarlık bir ons hareketi, tek bir bilezikte 293 TL. Kasadaki 5 kilo has stok için aynı hareket 86.000 TL'ye yakın bir değer değişimi demektir. Ons ekranına gün içinde neden bakıldığının cevabı budur.

Ons ve kur: hangisi ne kadar hareket ettiriyor?#

Gram fiyatı iki değişkenin çarpımıdır; "ons yükseldi, altın pahalandı" cümlesi bu yüzden tek başına doğru değildir. Aynı varsayımsal başlangıçtan dört senaryo:

Son iki satır kritik: vitrin fiyatı değişmemiş görünürken altının kendisindeki değer %5 oynamıştır. TL fiyatına bakan "bir şey olmadı" der; ons bazında bakan, stokun dolar karşılığının %5 değiştiğini görür.

Pratik kısayol: kuru 31,1035'e bölün, 1 dolarlık ons hareketinin gram karşılığını bulursunuz. 53,50'lik kurda 1,72 TL; kur 60 olsaydı 1,93 TL. Kur yükseldikçe ons oynaklığı gram fiyatına daha sert yansır. Bu iki değişkeni hangi başlıkların hareket ettirdiğini altın fiyatlarını etkileyen faktörler yazısında topladık.

Spot fiyat ve vadeli fiyat#

Ons altın fiyatı denince genellikle spot fiyat kastedilir:

Kuyumculukta fiyatlama spot üzerinden yapılır, çünkü fiziksel mal el değiştirir.

Ons fiyatı nerede belirlenir?#

Altının tek bir merkezi borsası yoktur; fiyat, dünya çapında işlem gören tezgâhüstü (OTC) piyasada oluşur. Londra piyasası tarihsel olarak referans merkezi konumundadır ve günde iki kez belirlenen referans fiyatlar, birçok sözleşmede baz alınır.

Pratik sonuç: fiyat neredeyse kesintisiz hareket eder ve tek bir "resmî kapanış" yoktur.

Kenar durumlar: kuralın farklı işlediği yerler#

Ons ÷ 31,1035 × kur formülü çoğu zaman çalışır. Çalışmadığı ya da eksik kaldığı durumlar şunlardır:

Piyasa kapalıyken. Uluslararası altın piyasası hafta sonu işlem görmez; ons ve kur ekranları donar, ama yurt içinde talep durmaz. Kapalı piyasada verdiğiniz fiyat cuma kapanışına dayanan bir tahmindir. Pazartesi açılış uzak bir seviyeden başlarsa (boşluk/gap), hafta sonu aldığınız mal bir anda zararlı hâle gelir. Pek çok işletmenin hafta sonu makası genişletmesinin sebebi budur; makasın işlevini alış-satış makası yazımızda anlattık.

Yurt içi prim ya da iskonto. Formülün verdiği rakam teorik fiyattır. Fiziki arz daralırsa gram altın bu seviyenin üzerinde, bollaşırsa altında işlem görür. Alış fiyatınızı yalnızca pariteden kurarsanız primli dönemlerde mal bulamazsınız.

Saflık. Ons kotasyonu saf altın içeriğini fiyatlar; ödeme külçenin gramajına değil içindeki has miktarına göre yapılır. Ziynet, ayarlı ürün ve hurdada mantık aynıdır — hurda altın alımı ve fire yazısındaki fire payı bu has hesabının üstüne binen ayrı bir kalemdir.

Doğrudan XAU/TRY kotasyonları. Bazı kaynaklar altını doğrudan TL cinsinden verir; kendi çarpımınızla tutmayabilir, çünkü farklı bir kur kullanılmıştır. İki rakam çelişince "biri yanlış" demeyin, hangi kurun kullanıldığını sorun.

Ürün bazlı fiyatlar. Çeyrek, yarım, tam gibi ürünlerde fiyatı gram karşılığının yanı sıra darphane primi ve talep de belirler; gramajları çeyrek, yarım, tam altın gramajları yazısında.

Ons bazlı düşünmenin faydası#

Türkiye'de yatırımcı çoğunlukla TL bazında bakar. Ancak ons bazında bakmak farklı bir bilgi verir:

• TL bazında kazanç, kur artışını da içerir.
• Ons bazında kazanç, altının gerçek değer değişimini gösterir.

Bir yıl boyunca TL bazında %40 kazandıysanız ama dolar kuru %35 arttıysa, altının kendisinden elde ettiğiniz reel kazanç çok daha küçüktür. Bu ayrım, portföy performansını doğru okumanın anahtarıdır.

Portföy takip aracımız alış maliyetinizle güncel değeri karşılaştırmanıza yardımcı olur.

Tezgâhta günlük pratik#

Ons bilgisi ekranda kaldığı sürece işe yaramaz. Günlük akışta karşılığı şudur:

Son satır en çok atlanandır. Ons gün içinde hareket ettiği için sabah verdiğiniz fiyatla öğleden sonra girdiğiniz kayıt aynı değildir. İşlemi olduğu anda kaydetmek — sonra toplu girmek yerine — gün sonu kasa kapanışını tek başına kurtarır.

Sık yapılan hatalar#

28,35 ile bölmek. Başta anlatılan avoirdupois sapması tek üründe gözden kaçar, ölçekle büyür: 1 kilo has altını böyle hesaplarsanız, yukarıdaki varsayımsal fiyatlarla 400.000 TL'yi aşan hata yaparsınız.

Sabiti yuvarlamak. 31,1035 yerine 31,10 yazmak gram başına yaklaşık 0,47 TL fark üretir. Tek yüzükte önemsiz; kilo başına ~470 TL ve hep aynı yöne çalışır.

Kuru unutmak. "Ons 30 dolar düştü, alışı indireyim" derken kur yükselmişse gram fiyatı yerinde kalmış, hatta artmış olabilir. Tek değişkene bakarak fiyat güncellemek, piyasanın altında alım ya da üstünde satım yaptırır.

Vadeli ekranı referans almak. Genel finans ekranlarının bir kısmı varsayılan olarak en yakın vadeli sözleşmeyi gösterir. Kotasyonun başlığında spot ibaresi yoksa hangisine baktığınızı teyit edin; ekranı bir kez yanlış seçmek, sonraki bütün fiyatlarınızı aynı yönde kaydırır.

Toptancıyla farklı kaynak kullanmak. Siz A, toptancınız B kaynağını izliyorsa her partide birkaç dolarlık fark çıkar; tek işlemde küçük olan bu fark ay sonu mutabakatında "hesap tutmuyor" tartışmasına dönüşür.

TL kârını performans sanmak. İki ölçüyü ayırmadan verilen stok kararları yanlış temele oturur: TL tablosu iyi göründüğü için ons bazında değer kaybeden bir stoku elde tutmaya devam eder, gerçekten kazandıran ürünü ise ayırt edemezsiniz.

İşçiliği has grama uygulamak. İşlenmiş örnekteki ayrım budur: malzeme has, işçilik brüt gram üzerinden. Karıştırıldığında hata ürün başına yüzlerce TL olur ve gözden kaçar, çünkü toplam rakam "makul" görünür; üstelik her satışta tekrarlanır. İşçilik fiyatlama yazısında bu ayrımı ele aldık.

Diğer metaller#

Aynı mantık gümüş, platin ve paladyum için de geçerlidir. Hepsi troy ons üzerinden fiyatlanır:

Gram gümüş (TL) = (XAG × USD/TRY) ÷ 31,1035

Gümüş fiyatları altına göre çok daha oynaktır; bunun sebeplerini gümüş, platin ve paladyum yazımızda ele aldık.

Özet#

Ons, altının dünya dilidir. Türkiye'de gram konuşulur ama gramın arkasında her zaman ons vardır. İkisi arasındaki köprü tek bir sabittir: 31,1035.

Güncel ons ve gram fiyatlarını ana sayfamızdan izleyebilir, kendi hesaplarınız için hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.