Gram altın nedir, fiyatı nasıl hesaplanır?

Birincisi külçe (bar) gram altındır: 1 gramdan başlayıp 100 grama kadar standart ağırlıklarda üretilen, seri numarası ve ağırlığı ambalajın üzerinde yazan, genellikle 999,9 milyem saflıktaki üründür. Bu üründe ayar tartışması yoktur; ne kadar gram varsa neredeyse tamamı saf altındır.

İkincisi kuyumcuda gramla tartılan takı ve hurdadır. Bir bilezik, kolye ya da yüzük satılırken önce tartılır, sonra ayarına göre içindeki saf altın miktarı bulunur. Türkiye’de bilezikte yaygın ayar 22, ithal ve taşlı takıda ise 14 ve 18 ayardır. Buradaki fiyat, ürünün ağırlığı ile ayarının birlikte belirlediği bir değerdir.

İki ürünün fiyatı da aynı kaynaktan gelir. Saray Altın’da gram bazlı ayar kalemleri 8, 10, 14, 18, 21, 22 ve 24 ayar olarak ayrı ayrı yayımlanır; çeyrek, yarım, tam, Ata, 5’li Ata ve Gremse altınları ise adet fiyatıyla listelenir. Aradaki ilişkiyi anlamanın en kısa yolu, aşağıdaki üç adımı sırayla izlemektir.

Makas bir hata ya da kesinti değildir. Karşı taraf malı elinde tutarken risk alır, parasını o mala bağlar ve bu sırada dükkânın giderleri devam eder; makas bunları karşılar. Genişliği ürüne göre değişir. Külçe ve gram altında daha dar, ziynet altınlarında ve düşük ayarlı takıda daha geniştir. İşçilik payı yüksek olan takıda ise geri satarken bu payın önemli bir kısmı geri dönmez.

Pratikte şu ayrımı kurmak yeterlidir: bir ürünü satın alacaksanız satış fiyatına, elinizdekini bozduracaksanız alış fiyatına bakarsınız. Sayfadaki hesaplayıcı da bu ikisini ayrı ayrı gösterir; “kuyumcu satışı” siz alırken, “kuyumcu alışı” siz satarken geçerli olan değerdir.

Burada yayımlanan alış satış farkı yol göstericidir. Dükkânın kendi makası bundan dar da geniş de olabilir; bu yüzden bozdurmadan önce birkaç yerde sormak, özellikle yüksek gramajlarda ciddi fark yaratır. Makasın nasıl hesaplandığını ve bozdururken dikkat edilecekleri ayrıntılı anlattık.

Formül her zaman aynıdır: has gram = fiziksel gram × milyem ÷ 1000. Örneğin 40 gramlık 14 ayar bir set 40 × 0,585 = 23,4 gram has altın eder. Kuyumcuda hurda alımı, borç kaydı ve stok hesabı bu yolla yapılır; ekranda gördüğünüz “milyem” yazısı da tam olarak bu sayıyı gösterir.

24 ayar için 999,9 mu, 995 mi? İkisi de kullanılır ama aynı şey değildir. 999,9 rafineri külçesinin ilan edilen saflığıdır ve bu sayfadaki hesaplayıcı 24 ayar seçildiğinde bu değeri uygular. 995 ise kuyumcunun 24 ayar hurda alımında pratikte kabul ettiği milyemdir; Saray Altın’ın kuyumcu tarafındaki stok, borç ve takas hesapları bu değerle çalışır. Aradaki fark 1 kilogramda yaklaşık 5 grama denk geldiği için, hurda teslim ederken karşı tarafın hangi milyemi uyguladığını baştan sormak gerekir.

Milyem hesabının kuyumculuktaki günlük kullanımını milyem rehberinde, has altın kavramının tamamını ise has altın yazısında ele aldık.

1) Has altın karşılığı: has gram = fiziksel gram × milyem ÷ 1000. 25 gramlık 22 ayar bir bilezik 25 × 0,916 = 22,9 gram has altındır.

2) TL karşılığı: tutar = gram × o ayarın gram fiyatı. Ürünü satın alıyorsanız satış, bozduruyorsanız alış fiyatını kullanırsınız. Kaba bir tahmin için has gram × saf gram altın fiyatı da işe yarar, ancak sonuç işçilik ve makas hariçtir.

3) Ters hesap: alınabilecek gram = elinizdeki tutar ÷ ilgili ürünün gram satış fiyatı. Bütçeye göre kaç gram alınabileceğini bulmanın en hızlı yolu budur.

Aşağıdaki kutu bu hesapları güncel fiyatla birlikte yapar. Gram ve ayar girdiğinizde has karşılığını, siz alırken ve siz satarken geçerli tutarları ayrı ayrı gösterir. Rakamlar sayfa açıldıktan sonra gelir; ilk anda boş görünüyorsa birkaç saniye bekleyip tekrar deneyin.