Kuyumcu eşikleri pratikte dört sayının etrafında döner: kimlik tespiti için 185.000 TL, nakit tahsilat için 30.000 TL, fatura düzenleme için 12.000 TL'lik genel haddin üç katı (2026'da 36.000 TL) ve kayıt saklama için sekiz yıl. Bu dördü farklı mevzuatlardan gelir, farklı büyüklükleri ölçer ve farklı takvimlerde değişir.
Tezgâhtaki karışıklığın kaynağı da budur: "sınır kaç bin?" sorusunun tek bir cevabı yoktur. Aynı satışta üç ayrı eşik ayrı ayrı devreye girebilir; fatura haddi ile nakit sınırı çoktan aşılmışken kimlik tespiti eşiğine hâlâ epey mesafe kalmış olabilir.
Bu yazı, kuyumcuyu bağlayan tutar ve süreleri dayanak maddeleriyle tek sayfada topluyor. Her satırda eşiğin kendisi, hangi hükümden geldiği, kimi bağladığı, nasıl güncellendiği ve nereden doğrulanacağı var. Son iki sütun en az ilki kadar önemlidir: bir tutarı ezberlemek, ne zaman değiştiğini bilmiyorsanız işe yaramaz.
MASAK tarafı: kimlik, bildirim ve saklama
Kuyumcular, Tedbirler Yönetmeliği'nin 4'üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendi uyarınca "kıymetli maden, taş veya mücevher alım satımı yapanlar ile bu işlemlere aracılık edenler" olarak doğrudan yükümlüdür. Ölçek, ciro ya da defter usulü bu yükümlülüğü değiştirmez.
| Eşik | Tutar / süre | Dayanak | Kimi bağlar | Nasıl güncellenir | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Kimlik tespiti (tekil ya da bağlantılı işlem toplamı) | 185.000 TL ve üzeri | Tedbirler Yön. md. 5/1-(b) | Kuyumcu dâhil tüm yükümlüler | Cumhurbaşkanı Kararı ile; otomatik artmaz | mevzuat.gov.tr |
| Kimlik tespiti (sürekli iş ilişkisi) | Tutar gözetmeksizin | md. 5/1-(a) | Aynı | Metinde tutar yok | mevzuat.gov.tr |
| Kimlik tespiti (şüphe hâlleri) | Tutar gözetmeksizin | md. 5/1-(d) ve (e) | Aynı | Metinde tutar yok | mevzuat.gov.tr |
| Gerçek faydalanıcı (ortaklık payı) | Yüzde yirmi beşi aşan gerçek kişi ortak | md. 17/A-(2) | Ticaret siciline kayıtlı tüzel kişi müşteriler | Yönetmelik değişikliği | mevzuat.gov.tr |
| Şüpheli işlem bildirimi süresi | Şüphenin oluştuğu tarihten en geç on iş günü | md. 28/(2) | Tüm yükümlüler | Yönetmelik değişikliği | masak.hmb.gov.tr |
| Muhafaza ve ibraz | Sekiz yıl | md. 46/(1) | Tüm yükümlüler | Yönetmelik değişikliği | mevzuat.gov.tr |
| İşlemin askıya alınması | Yedi iş günü | 5549 s. Kanun md. 19/A | Bakan yetkisi; karara yükümlü uyar | Kanun değişikliği | mevzuat.gov.tr |
| Elektronik transferde kimlik tespiti | 15.000 TL | md. 5/1-(c) | Finansal kuruluşlar ve kripto varlık hizmet sağlayıcılar; kuyumcuyu bağlamaz | Cumhurbaşkanı Kararı | mevzuat.gov.tr |
| Yükümlülük ihlalinde idari para cezası | Kanun metninde kimlik tespiti ve devamlı bilgi verme için 30.000 TL, şüpheli işlem bildirimi için 50.000 TL maktu | 5549 s. Kanun md. 13/(1) | Tüm yükümlüler | Her yılbaşında yeniden değerleme oranında artar (md. 28); cari yıl tutarı daha yüksektir | mevzuat.gov.tr |
| Ceza verme zamanaşımı | Sekiz yıl | 5549 s. Kanun md. 13/(6) | Tüm yükümlüler | Kanun değişikliği | mevzuat.gov.tr |
Ceza satırı sık yanlış okunur. Kanun metnindeki 30.000 TL ve 50.000 TL maktu tutarlardır; 5549 sayılı Kanunun 28'inci maddesi bunların her yılın başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanacağını söyler. Yani kanunda okuduğunuz rakam, bugün uygulanacak rakam değildir; cari yıl tutarını resmî kaynaktan teyit edin.
Sürekli iş ilişkisi kuyumcuda en çok tereddüt yaratan başlıktır. Yönetmeliğin 3'üncü maddesi bunu "hesap açılması, kredi veya kredi kartı verilmesi, kiralık kasa, finansman, faktoring, finansal kiralama, hayat sigortası veya bireysel emeklilik gibi hizmetler nedeniyle kurulan, niteliği itibarıyla devamlılık unsuru taşıyan iş ilişkisi" olarak tanımlar. Örnekler finansaldır; belirleyici ölçüt devamlılık unsurudur. Tek seferlik alışveriş genellikle bu kapsamda değildir; ancak cari hesap açtığınız, emanet defteri tuttuğunuz ya da taksitli borç ilişkisi kurduğunuz müşteride ilişki tek seferlik olmaktan çıkar.
Bağlantılı işlem toplamının nasıl hesaplandığını ve eşiğin altında kalmak için işlemi bölmenin neden çözüm olmadığını bağlantılı işlemler ve bölme yazısında, kimlik tespitinin tezgâh pratiğini ise kimlik tespiti ve 185.000 TL eşiği yazısında ayrıntılı ele aldık.
Vergi ve belge tarafı: nakit, fatura ve e-belge
İkinci grup eşik tamamen ayrı bir mevzuattan, Vergi Usul Kanunu ve ona bağlı genel tebliğlerden gelir. MASAK eşiğiyle hiçbir bağlantısı yoktur; birinin aşılması diğerini tetiklemez.
| Eşik | Tutar / süre | Dayanak | Kimi bağlar | Nasıl güncellenir | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|
| Fatura kullanma mecburiyeti haddi (genel) | 2026: 12.000 TL (2025: 9.900 TL); haddin altında da müşteri isterse zorunlu | VUK md. 232; 588 Sıra No.lu VUK GT | Fatura vermek zorunda olanlar | Her yıl yeniden değerleme oranıyla (VUK mük. md. 414) | gib.gov.tr |
| Fatura haddi (işlenmiş kıymetli maden ve taş) | Genel haddin üç katı (2026: 36.000 TL) | 514 Sıra No.lu VUK GT (1/1/2020'den geçerli) | Kuyumcular ve mamul eşya satanlar | Genel hadde bağlı; üç kat çarpanı sabit | gib.gov.tr |
| Tahsilat ve ödemede tevsik zorunluluğu | 30.000 TL'yi aşan tutar | 459 Sıra No.lu VUK GT, böl. 4.1 | Tevsik kapsamındakiler ve mükellef olmayanların bunlardan alımları | Tebliğ değişikliğiyle; otomatik değil | gib.gov.tr |
| Tevsikte toplama kuralları | Aynı gün aynı kişiyle işlemlerde toplam; kısım kısım ödemede işlemin toplam tutarı esas | 459 SN GT, böl. 4.1.1 ve 4.1.2 | Aynı | Tebliğ değişikliği | gib.gov.tr |
| Tevsik kapsamı dışı (yabancı müşteri) | Had aranmaz; faturaya pasaport numarası yazılır | 459 SN GT, böl. 4.2-(h) | Türkiye mukimi olmayan gerçek kişilerle işlemler | Tebliğ değişikliği | gib.gov.tr |
| e-Fatura geçişi (brüt satış hasılatı) | 2022 ve müteakip hesap dönemleri: 3 Milyon TL; geçiş, izleyen yılın yedinci ayının başı | 509 Sıra No.lu VUK GT, IV.1.4/a-1 ve IV.1.5 | Haddi aşan mükellefler | Tebliğ değişikliğiyle; otomatik değil | ebelge.gib.gov.tr |
| e-Arşiv (e-Fatura mükellefi olanlar) | Ayrı had yok; aynı takvim | 509 SN GT, IV.2.4.1 | e-Fatura zorunluluğu doğanlar ve isteğe bağlı geçenler | Tebliğ değişikliği | ebelge.gib.gov.tr |
| e-Belge iptal penceresi | 8 gün, alıcıya iletilme tarihinden | GİB iptal/ihtar/itiraz kılavuzları; 509 SN GT, V.10 | e-Arşiv ve e-Fatura düzenleyenler | Kılavuz güncellemesiyle | ebelge.gib.gov.tr |
| İtiraz talebinin kabul süresi | Belgenin ait olduğu ayı izleyen ayın 15'i sonu | GİB kılavuzları | Aynı | Kılavuz güncellemesi | ebelge.gib.gov.tr |
| e-Belge yerine kâğıt belge (özel usulsüzlük) | 2026: ilk tespitte asgari 17.000 TL; takvim yılı üst sınırı 17.000.000 TL | VUK md. 353; 588 SN GT | e-Belge düzenlemek zorunda olanlar | Her yıl yeniden değerleme oranıyla | gib.gov.tr |
İlk iki satır birlikte okunmalıdır. Kuyumcuda geçerli olan fatura haddi, herkese ilan edilen genel had değil onun üç katıdır: 514 Sıra No.lu Tebliğ, 1/1/2020'den geçerli olmak üzere işlenmiş kıymetli maden ve kıymetli taşlar ile bunlardan mamul eşya satışlarında haddin, işlemin gerçekleştiği yıla ait haddin üç katı olarak uygulanmasını öngörür. Genel had her yıl değiştiği için çarpımı yılbaşında yenilemek gerekir. Hangi işlemde hangi belgenin kesileceğini kuyumcuda hangi belgeyi ne zaman kesersiniz yazısında ele aldık.
En kritik satır ise, çoğu esnafın hâlâ eski rakamla hatırladığı tevsik haddidir. Uzun yıllar 7.000 TL olan tutar, 459 Sıra No.lu Tebliğ'de yapılan değişiklikle 30 Kasım 2024'te 30.000 TL'ye çıkarılmıştır. Daha az bilinen ikinci değişiklik kapsamla ilgilidir: 18 Ekim 2024'ten itibaren mükellef olmayanlar da, kapsamdakilerden yapacakları alımlarda haddi aşan ödemelerini aracı finansal kurumlar kanalıyla yapmak zorundadır. Sınır artık yalnızca sizi değil karşınızdaki nihai tüketiciyi de bağlar; uyulmazsa her iki tarafa ayrı ayrı ceza uygulanır.
e-Fatura ve e-Arşiv geçiş takviminin ayrıntısı, sektörel bentler ve idarenin yazılı bildirimle kapsama alma yetkisi için e-Fatura mükellefiyeti ve geçiş yazısına, sekiz günlük iptal penceresinin ne zaman başladığı ve iptal ile itirazın farkı için e-Arşiv fatura iptali ve itiraz yazısına bakabilirsiniz.
İşlenmiş örnek: tek müşteride üç eşik, üç ayrı sonuç
Eşiklerin birbirinden bağımsız çalıştığını görmenin en hızlı yolu, tek bir müşterinin bir haftalık hareketini alt alta yazmaktır. Aşağıdaki altın fiyatı temsilidir, güncel piyasa fiyatı değildir; amaç yalnızca mekanizmayı görünür kılmaktır.
VARSAYIM: has altın gram fiyatı = 4.000 TL (örnek fiyattır, gerçek fiyat değildir)
Milyem: 22 ayar = 0,916 | 18 ayar = 0,750 | 14 ayar = 0,585
Fatura haddi kuyumcuda genel haddin ÜÇ KATI: 2026 için 36.000 TL
Aynı müşteri, aynı hafta
1) Pazartesi 14 ayar yüzük 4,00 g -> 4,00 × 0,585 = 2,340 g has
2,340 × 4.000 = 9.360 + 1.200 işçilik = 10.560 TL
Kümülatif = 10.560 TL
Fatura haddi (36.000) : altında -> müşteri istemezse zorunlu değil
Tevsik haddi (30.000) : altında -> nakit tahsil edilebilir
MASAK eşiği (185.000) : çok altında
2) Çarşamba 22 ayar bilezik 12,00 g -> 12,00 × 0,916 = 10,992 g has
10,992 × 4.000 = 43.968 + 3.000 işçilik = 46.968 TL
Kümülatif = 57.528 TL
Fatura haddi : AŞILDI (46.968 > 36.000) -> fatura zorunlu
Tevsik haddi : AŞILDI (46.968 > 30.000) -> ödeme banka/POS üzerinden
MASAK eşiği : hâlâ altında
3) Cuma 22 ayar bilezik 15,00 g -> 15,00 × 0,916 = 13,740 g has
13,740 × 4.000 = 54.960 + 3.500 işçilik = 58.460 TL
Kümülatif = 115.988 TL
4) Cumartesi 18 ayar set 18,00 g -> 18,00 × 0,750 = 13,500 g has
13,500 × 4.000 = 54.000 + 4.500 işçilik = 58.500 TL
Kümülatif = 174.488 TL (eşik altı)
5) Pazar 14 ayar kolye 5,00 g -> 5,00 × 0,585 = 2,925 g has
2,925 × 4.000 = 11.700 + 1.400 işçilik = 13.100 TL
Kümülatif = 187.588 TL
Fatura haddi : altında (13.100 < 36.000)
Tevsik haddi : altında (13.100 < 30.000)
MASAK eşiği : AŞILDI -> KİMLİK TESPİTİ
Beşinci işlem haftanın en küçük kalemidir: 13.100 TL ile ne fatura haddini ne tevsik haddini aşar. Buna rağmen kimlik tespitini tetikler, çünkü bağlantılı işlemlerin toplamı 185.000 TL'yi onunla birlikte geçer. Üç eşik, üç farklı gerekçeyle ve tek fişe bakarak asla görülemeyecek biçimde devreye girmiştir.
Asıl güçlük hesap değil takiptir. Beş işlem farklı günlerde, belki farklı kişilerce kaydedilir; kümülatifi yalnızca tezgâhtaki kişinin hafızası tutuyorsa eşiğin aşıldığı fark edilmez.
Avantajları
- Toplam, müşteri kartında kendiliğinden birikir
- Farklı gün ve vardiyalardaki işlemler tek yerde toplanır
- Fatura, ödeme şekli ve kimlik kaydı aynı işleme bağlı kalır
- Eşik değiştiğinde tek yerde güncellenir, herkes aynı rakamı görür
Dikkat edilmesi gerekenler
- Eşik hafızada tutulduğunda her personel farklı rakam hatırlar
- Mükerrer müşteri kartı toplamları böler, eşik hiç görünmez
- Fiş bazlı düzende bağlantılı işlem toplamı oluşmaz
- Eski rakam (7.000 TL'lik tevsik haddi gibi) yıllarca kullanılır
Saray Altın'ın kuyumcu panelinde satış, alış, emanet, borç ve takas kayıtları müşteri (cari) kaydına bağlanır; müşteri kartında o kişinin satış ve alış toplamı işlem adediyle birlikte görünür. Panelin kapsamına bilgi merkezinden göz atabilirsiniz.
Bu tutarlar nasıl değişir?
Eşiklerin hepsi aynı mekanizmayla güncellenmez. Hangi satırın kendiliğinden arttığını, hangisinin ancak bir karar çıkarsa değiştiğini bilmek, tabloyu ne sıklıkla gözden geçirmeniz gerektiğini belirler.
| Eşik grubu | Güncelleme mekanizması | Ne zaman | Kendiliğinden artar mı? |
|---|---|---|---|
| VUK maktu hadleri ve cezaları (fatura haddi, özel usulsüzlük) | VUK mükerrer md. 414: yeniden değerleme oranında artırılır, tebliğle ilan edilir | Her yıl 1 Ocak | Evet |
| MASAK idari para cezaları | 5549 s. Kanun md. 28: yeniden değerleme oranında artırılır | Her yıl 1 Ocak | Evet |
| MASAK tutar eşikleri (185.000 TL) | Cumhurbaşkanı Kararıyla yönetmelik değişikliği | Düzensiz aralıklarla | Hayır |
| Nakit tevsik haddi (30.000 TL) | VUK mükerrer md. 257 yetkisine dayalı tebliğ değişikliği | İdare karar verdikçe | Hayır |
| e-Fatura / e-Arşiv geçiş hadleri | 509 Sıra No.lu Tebliğ'de değişiklik | İdare karar verdikçe | Hayır |
| e-Belge iptal ve itiraz süreleri | GİB kılavuzları; arka planda TTK hükümleri | Kılavuz güncellendikçe | Hayır |
İlk iki satırdaki yeniden değerleme oranı her yıl Vergi Usul Kanunu genel tebliğiyle ilan edilir. 2025 yılı için bu oran yüzde 25,49 olarak tespit edilmiştir; 2026 hadleri bu oran üzerinden hesaplanmıştır. Oran her yıl değiştiği için, "geçen yılın rakamına şu kadar ekle" biçiminde bir kestirme yoktur.
MASAK tarafındaki tutar eşiği ise otomatik artmaz. 5549 sayılı Kanunun 3'üncü maddesi, kimlik tespitini gerektiren işlem türlerinin ve parasal sınırlarının yönetmelikle belirleneceğini söyler. Uygulamada bu, eşiğin yıllarca sabit kalıp sonra bir kararla sıçraması demektir: 20.000 TL olan tutar 2021'de 75.000 TL'ye, 2022'de 85.000 TL'ye, 2023'te bugünkü 185.000 TL'ye çıkarılmıştır. Aradaki duraklamalarda eşik enflasyon karşısında fiilen alçalır; yani zamanla daha çok işlem eşiğin üzerine çıkar.
Nereden doğrularım?
Bir tutarı bu yazıdan okuyup uygulamak yerine kaynağından teyit etmek daha güvenlidir. Hangi konunun nerede aranacağı aşağıda.
| Konu | Resmî kaynak | Ne aranır |
|---|---|---|
| Kanun ve yönetmeliklerin güncel tam metni | mevzuat.gov.tr | 5549 sayılı Kanun; Tedbirler Yönetmeliği |
| MASAK yükümlülükleri, rehberler ve duyurular | masak.hmb.gov.tr | Yükümlü grubuna özel rehberler |
| Bir değişikliğin yürürlük tarihi | resmigazete.gov.tr | İlgili Cumhurbaşkanı Kararı veya tebliğ |
| Vergi hadleri, cezalar, yeniden değerleme oranı | gib.gov.tr | VUK genel tebliğleri |
| e-Belge kuralları ve kılavuzlar | ebelge.gib.gov.tr | 509 Sıra No.lu Tebliğ; iptal ve itiraz kılavuzları |
| Şüpheli işlem bildiriminin gönderilmesi | MASAK.Online (onlineislemler.masak.gov.tr) | Bildirim formu ve aciliyet kodları |
Yönetmelik metinlerinde tutarların yazıyla geçtiğini bilmek arama sırasında işinizi kolaylaştırır: Tedbirler Yönetmeliği'nde 185.000 TL, metinde "yüzseksenbeşbin TL" biçiminde yazılıdır. Rakamla arattığınızda bulamayabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
Eski tevsik haddiyle çalışmak. 7.000 TL rakamı sekiz yıldan uzun süre yürürlükte kaldığı için hafızaya yerleşmiştir. Bugün geçerli olan 30.000 TL'dir ve aradaki fark, gereksiz yere reddedilen ya da gereksiz yere kabul edilen nakit ödemeler anlamına gelir.
Tüm eşikleri "MASAK sınırı" sanmak. Nakit tevsik haddi bir vergi kuralıdır, MASAK kuralı değildir. 30.000 TL'lik ödemeyi bankadan geçirmek kimlik tespiti yükümlülüğünü doğurmaz; 185.000 TL'lik bir işlemi banka üzerinden yapmak da kimlik tespiti yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. İkisi ayrı mevzuattır ve birbirinin yerine geçmez.
Kanun metnindeki ceza tutarını cari tutar sanmak. 5549 sayılı Kanunda yazan 30.000 TL ve 50.000 TL, her yıl yeniden değerleme oranında artırılan maktu tutarlardır. Kanunu okuyup rakamı not etmek, güncel cezayı bilmek anlamına gelmez.
Fatura haddini "bu tutarın altında fatura kesilmez" diye anlamak. Had, faturanın zorunlu olduğu sınırı belirler; haddin altındaki nihai tüketici satışlarında da müşteri isterse fatura düzenlenir.
Genel fatura haddini kuyumcuda kullanmak. İşlenmiş kıymetli maden ve taş satışında geçerli olan had, ilan edilen genel haddin üç katıdır. Genel rakamı esas alan bir düzen, haddi olduğundan üçte bir düşük ölçer.
Eşiği fiş bazında ölçmek. Hem MASAK'ın bağlantılı işlem kuralı hem de tevsik tebliğinin aynı gün ve kısım kısım ödeme kuralları, tekil belgeye değil toplama bakar.
Süreleri takvim gününe çevirmemek. On iş günü ile on gün aynı şey değildir; hafta sonu ve resmî tatiller süreyi uzatır. Buna karşılık e-belge iptalindeki sekiz gün, GİB kılavuzlarında "iş günü" olarak değil düz "8 günlük süre" olarak yazılıdır; hafta sonu bu süreyi uzatmaz. Erken davranmak tek güvenli yoldur.
Tabloyu bir kez basıp duvara asmak. Yukarıdaki satırların bir kısmı her yıl 1 Ocak'ta değişir; güncellenmeyen bir eşik listesi ikinci yılında yanlış bilgi kaynağına dönüşür.
Nereden başlamalı?
Bugün yapabileceğiniz en somut adım, kendi işletmeniz için üç satırlık bir kontrol notu çıkarmaktır: nakit tahsilat sınırı, fatura düzenleme sınırı ve kimlik tespiti eşiği. Bu üçünü tezgâhta çalışan herkesin ezbere bilmesi gerekir; geri kalanı gerektiğinde bakılacak bilgidir.
İkinci adım, bu üç sayının kim tarafından takip edildiğini belirlemektir. Nakit sınırı kasadaki kişiyi, fatura haddi belgeyi kesen kişiyi, kimlik eşiği müşteri kaydını tutan kişiyi ilgilendirir. Üçüncü adım takvimdir: vergi hadlerini her ocak ayında, MASAK eşiklerini yılda bir kez gözden geçirin. Birinciler kesin olarak değişir; ikinciler çoğu yıl değişmez, ama değiştiğinde büyük değişir.
Yükümlülüklerin bütününü ve bunları günlük akışa nasıl gömeceğinizi kuyumcular için MASAK uyum rehberi yazısında ele aldık.