Şüpheli işlem bildiriminin özel bir biçimi vardır: işlemin ertelenmesi talepli bildirim. Bu, yalnızca bildirmekle kalmayıp işlemin geçici olarak durdurulmasını istemek anlamına gelir. Koşulları ve süresi mevzuatla sıkı biçimde belirlenmiştir.

Yasal dayanak#

Düzenleme, 5549 sayılı Kanun'un "İşlemlerin ertelenmesi" başlıklı 19/A maddesine dayanılarak hazırlanan Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Kapsamında İşlemlerin Ertelenmesine Dair Yönetmelik'te yer alır.

Ne zaman erteleme talep edilir?#

MASAK'ın kuyumculara yönelik resmî rehberine göre erteleme talepli bildirim; yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılmaya teşebbüs edilen ya da hâlihazırda devam eden işleme konu mal varlığının aklama veya terörizmin finansmanı suçu ile ilişkili olduğuna dair salt şüpheden öte şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare bulunması durumunda, gerekçeleriyle birlikte gönderilir.

Ölçüt "şüphe" değil, **"şüpheyi destekleyen belge veya ciddi emare"**dir. Bu, normal ŞİB'e göre daha yüksek bir eşiktir.

Şüphe ile emare arasındaki fark ne demek?#

Tezgâh diliyle: şüphe içinizde kalan kanaattir, emare ise dosyaya koyabildiğiniz şeydir.

• Şüphe: "Müşterinin anlattığı hikâye tutmadı, huzursuz oldum." Normal ŞİB için yeterli olabilir.
• Emare: Kimlik ibrazından kaçınma, işlemi eşiğin altında kalacak biçimde bölme girişimi, aynı kişinin farklı isimler adına art arda işlem yapması, ödemenin ilgisiz üçüncü kişilerce yapılması gibi kayda geçebilen olgular. Not, ödeme dekontu ya da işlem geçmişiyle desteklenebiliyorsa artık kanaat değil bulgudur.

Davranış kalıpları için kuyumcular için şüpheli işlem tipleri, bölme meselesi için bağlantılı işlemler ve bölme yazılarına bakın.

Ciddi emare göstergeleri#

Rehber, belge veya ciddi emare kapsamında değerlendirilecek göstergeleri sayar:

Hangi aciliyet kodunu seçersiniz?#

Formdaki dört aciliyet kodu birbirinin şiddetli hâli değildir; farklı durumlara karşılık gelir. Kodu seçerken sorulacak soru: işlem hâlâ durdurulabilir mi?

Erteleme talebi, diğerlerinden bir tık daha "acil" bir kod değildir. Sizden bir davranış bekler: işlemi yapmamak.

Hangi işlemler için talep edilmez?#

Rehber bir sınır çizer: erteleme talepli bildirimler, yapılmaya teşebbüs edilen ya da hâlihazırda devam eden işlemlere ilişkin gönderilir.

Bu kapsamda örneğin stok hâlinde bulunan mal varlığı değerlerine ilişkin şüpheli işlem bildirimleri, "işlemin ertelenmesi" talebiyle gönderilmez.

Yükümlünün sorumluluğu: imtina#

Rehberin açık hükmü:

Şüpheli işlem bildirimini işlemin ertelenmesi talebi ile Başkanlığa gönderen yükümlülerin, işlem hakkında Bakan tarafından verilecek karar Başkanlıkça kendilerine tebliğ edilinceye kadar işlemi gerçekleştirmekten imtina etmeleri gerekmektedir.

Yani erteleme talep ettiyseniz, karar gelene kadar işlemi yapmazsınız.

İmtina, "işlemi reddettim, konuyu kapattım" demek değildir. İşlem askıdadır; malın ve paranın nerede durduğunu, hangi tarihte ne konuşulduğunu kayıt altında tutarsınız. Bunu yaparken bildirimde bulunduğunuzu müşteriye sezdirmemeniz gerekir; iki yükümlülük aynı anda yürür.

Yedi iş günü kuralı#

İşlemlerin ertelenmesi, yükümlü tarafından şüpheli işlem bildiriminde bulunulan tarihten itibaren yedi iş gününü geçemez. İşlem hakkındaki kararın söz konusu süre içerisinde tebliğ edilmemesi durumunda erteleme talebine konu işlem gerçekleştirilebilir.

Bu, hem yükümlü hem müşteri açısından belirlilik sağlar: erteleme süresiz değildir.

Adım adım işlenmiş örnek#

Aşağıdaki senaryo ve rakamlar tamamen varsayımdır; gerçek bir olayı ya da güncel bir fiyatı temsil etmez.

Varsayalım ki bir müşteri 22 ayar (916 milyem) 400 gram hurda altın bozdurmak istiyor ve o gün has altın gram fiyatı 5.000 TL.

ADIM 1 — Tutarı bul
  Has karşılığı  = 400 g × 0,916          = 366,4 g has
  İşlem tutarı   = 366,4 g × 5.000 TL/g   = 1.832.000 TL   (VARSAYIM)

ADIM 2 — Kimlik tespiti gerekli mi?
  Eşik           = 185.000 TL
  1.832.000 TL   > 185.000 TL             → kimlik tespiti ZORUNLU
  (Sürekli iş ilişkisinde tutara bakılmaksızın zaten zorunludur.)

ADIM 3 — Emare var mı?
  - Kimlik ibrazından kaçınma, "tanıdık hatırına" ısrarı
  - "Üç parçaya bölüp farklı günlerde yapalım" teklifi
  - Ödemenin ilgisiz üçüncü kişi hesabından istenmesi
  → Kanaat değil, kayda geçirilebilir olgular: emare.

ADIM 4 — Kodu seç
  İşlem tamamlanmadı (teşebbüs) + emare var
  → Aciliyet kodu: İŞLEMİN ERTELENMESİ TALEPLİ

ADIM 5 — Formu doldur, gönder, tarihi not et
  MASAK.Online; gerekçe açık ve ayrıntılı. Bildirim: PAZARTESİ.

ADIM 6 — Süreyi say (iş günü, hafta sonu sayılmaz)
  Salı 1 · Çarşamba 2 · Perşembe 3 · Cuma 4
  Pazartesi 5 · Salı 6 · Çarşamba 7
  → Karar tebliğ edilmezse ertesi haftanın Çarşambası
    sonunda işlem gerçekleştirilebilir.

ADIM 7 — Dosyayı kapat
  Tarih, referans no, gerekçe, kimlik kopyası
  saklamaya alınır: 8 YIL.

Milyem ve has karşılığı hesabı için has altın nedir, nasıl hesaplanır yazısına bakabilir, tutarı tezgâhta hesaplama aracıyla çıkarabilirsiniz.

Göndermeden önce kontrol listesi#

Erteleme talepli bildirim, sıradan bir ŞİB'den daha fazla veri ister. Her satırın eksik kalması hâlinde ne olduğunu da yazdık.

Saklamanın hangi belgede hangi tarihten başladığını MASAK kayıt saklama süresi yazısında anlattık.

Sık yapılan hatalar#

1. Erteleme kodunu "daha ciddiye alınsın" diye seçmek. Bu kod hız ayarı değil, taahhüttür: işlemi yapmayacaksınız demektir. Gereksiz kullanım sizi karar gelene kadar bağlar.

2. Talebi gönderip işlemi yine de tamamlamak. Malı teslim etmek ya da parayı ödemek, imtina yükümlülüğüyle doğrudan çelişir. Talep gönderildiyse tezgâhtaki herkesin bunu bilmesi ve kayıtta "beklemede" görünmesi gerekir.

3. Müşteriye durumu açıklamak. "Sizi bildirdim", "sistem sizi işaretledi" gibi bir cümle gizlilik yükümlülüğünün ihlalidir; bildirimde bulunulduğu hiç kimseye açıklanamaz.

4. Gerekçeyi tek cümleyle geçmek. "Şüpheli görüldü" yazılan form değerlendirilebilir bir dosya değildir. Ne oldu, kim yaptı, hangi tutar, hangi davranış — bunlar yazılmazsa yedi iş günlük süre boşa akar.

5. Stoktaki malı erteleme talebine konu etmek. El değiştirmeyen mal için ertelenecek işlem yoktur.

6. Bildirim tarihini not etmemek. İki hata birden mümkün olur: süre dolduğu hâlde beklemek ya da süre dolmadan işlemi yapmak. İkincisi ciddi bir uyum ihlalidir.

7. Kimlik tespitini atlayıp doğrudan bildirime geçmek. Kimlik tespiti kendi başına bir yükümlülüktür; bildirim onun yerini tutmaz. Eşik ve istisnalar için kuyumcuda kimlik tespiti ve 185.000 TL eşiği yazısına bakın.

Kenar durumlar#

Süre dolmadan karar tebliğ edilirse#

Yedi iş günü üst sınırdır, bekleme süresi değil. Karar üçüncü gün tebliğ edilirse uygulanır; kalan günleri beklemezsiniz.

Sonradan yeni bilgi ya da bulgu çıkarsa#

Bildirimden sonra yeni bilgi veya bulgu elde ederseniz, ilk bildirimi "düzeltmeye" çalışmak yerine ek bildirim düzenlenir. Müşterinin geri dönüp aynı malı farklı bir kişi adına satmak istemesi buna örnektir.

Müşteri işlemden vazgeçip giderse#

Bildirim yalnızca tamamlanmış işlemleri değil, yapılmaya teşebbüs edilen işlemleri de kapsar. Müşterinin tezgâhtan ayrılması bildirim yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Aynı olayda birden çok kişi varsa#

Aynı konuyla ilgili birden fazla kişi bulunsa dahi tek bir form düzenlenir. İki ayrı form açmak, aynı olayın iki ayrı vaka gibi görünmesine yol açar.

Şirket adına işlem yapılıyorsa#

Ticaret siciline kayıtlı bir tüzel kişiyle sürekli iş ilişkisi kuruyorsanız, tüzel kişiliğin yüzde yirmi beşini aşan hisseye sahip gerçek kişi ortakların kimliği de tespit edilir. "Adına işlem yapılan kişi" alanının doğru doldurulması bu tespite dayanır; ayrıntısı gerçek faydalanıcı tespiti yazısında.

Tezgâh seviyesinde ne yapılır?#

Bu süreç, kuralları bilmekten çok kayıt tutma alışkanlığıyla yürür. Pratikte üç şey işinizi kolaylaştırır:

İşlemi kayıtta askıya alın. Erteleme talebi gönderilen işlem tamamlanmış gibi kaydedilmemelidir. Alış/satış kaydını açmadan, konuşulanı ve malın nerede durduğunu ayrı notta tutun. Müşteri (cari), emanet ve finansal işlem geçmişi kayıtlarınız düzenliyse, "bu kişi geçen ay da şu tutarda işlem yapmıştı" cümlesini veriyle destekleyebilirsiniz — bilgi merkezimizde bu kayıtları anlatıyoruz.

Bildirimi kimin göndereceğini önceden belirleyin. Şüphe fark edildiği anda "bunu kim yapacak?" sorusuyla vakit kaybetmeyin. Uyum görevlisi zorunluluğunun kimin için doğduğunu uyum görevlisi kuyumcular için zorunlu mu yazısında ele aldık.

Kanalı önceden tanıyın. Bildirimler MASAK.Online üzerinden gönderilir: onlineislemler.masak.gov.tr. Sistemi ilk kez erteleme talebi gönderirken öğrenmek en kötü zamanlamadır; ekran akışı için MASAK.Online sistemi kullanımı yazısına göz atın.

Formda nasıl işaretlenir?#

Erteleme talepli bildirimler, ŞİB formunun (B) Bildirime İlişkin Bilgiler bölümündeki aciliyet alanında "İşlemin Ertelenmesi Talepli" seçeneği işaretlenerek gönderilir.

Rehber ayrıca şunu vurgular: erteleme talepli bildirime konu işlemlere ilişkin olarak formun ilgili bölümlerinde yer alan

• işlemi yapmak isteyen yahut adına işlem yapılan kişi ve kişilere,
• işleme ve varsa hesaba ilişkin bilgilere

ait tüm detaylar eksiksiz doldurulur ve gerekçesine açık ve ayrıntılı şekilde yer verilir.

Gereksiz kullanımdan kaçının#

Rehber, aciliyet kodlarının gereksiz kullanımı konusunda uyarır: gerekmediği hâlde ivedi olarak gönderilen bildirimler, gerçekte daha yüksek risk arz eden başka bir vakanın değerlendirilme sürecinin ertelenmesine yol açabilir.

"İvedi", "Çok İvedi" ve "İşlemin Ertelenmesi Talepli" kodları yalnızca gerekli hâllerde kullanılmalıdır.

Özet#

Genel ŞİB süreci için rehberimize bakabilirsiniz.