MASAK, kuyumculara özel bir şüpheli işlem tipleri listesi yayımlamıştır. Bu liste, "ne zaman şüphelenmeliyim?" sorusunun en somut cevabıdır. Aşağıda müşteri profiline ve kuyumculuk işlemlerine ilişkin tipleri düzenlenmiş biçimde bulacaksınız.
Listenin niteliği
Rehberin ifadesiyle şüpheli işlem tipleri, yükümlülerin ortak bir tutum, anlayış ve işbirliği içinde olmalarının sağlanması ve şüpheli işlemlerin tespitinde yardımcı olunması amacıyla belirlenmiştir.
Kritik uyarı da rehberde yer alır: yükümlüler bu tiplerle kendilerini sınırlandırmamalıdır; şüphe doğuran işlem, sayılan tiplerden herhangi birine uymasa dahi bildirimde bulunulmalıdır.
A) Müşteri profiline ilişkin tipler
Bu grup tüm yükümlü sektörleri için ortaktır:
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-1.1 | Kimlik tespiti ya da tevdii gereken belgelerin yetersiz olması, verilen bilgilerin çelişkili olması veya bilgi vermede isteksizlik |
| T-008-1.2 | İşlem için para veya hediye teklif edilmesi ya da müşteri hakkında medyada aklama/terör finansmanı ile ilgili menfi haber çıkmış olması |
| T-008-1.3 | Müşterinin genel davranış modellerinin dışına çıkması; bildirimde bulunulmasını engellemek amacıyla bazen çok yakın, bazen tehditkâr tavır takınması |
| T-008-1.4 | Müşterinin işi/mesleği, mali durumu ile işlemleri arasında makul bir orantı bulunmaması |
| T-008-1.5 | Riskli kişi veya kuruluşlarla ticari ya da başkaca ilişkinin bulunması |
| T-008-1.7 | Çok aceleci davranılması veya işlemin gizli şekilde gerçekleştirilmesinin talep edilmesi |
| T-008-1.8 | Müşteri hakkında yerli, yabancı ya da uluslararası makamlarca arama kararı bulunması |
| T-008-1.9 | İşlem yapmadan önce kimlik tespiti, bildirim zorunluluğu ve işlem limitleri hakkında bilgi edinmeye çalışılması |
| T-008-1.10 | Faaliyet, meslek, kimlik, adres, telefon gibi bilgilerin alınmasında zorluk çıkarılması |
| T-008-1.11 | İşlemin amacı ya da fonun kaynağı hakkında açıklama yapmakta zorlanılması veya bilgi vermekten kaçınılması |
| T-008-1.12 | Yasal olarak ibrazı gereken bir belgeyi ibraz etmemek için yükümlüyü ikna etmeye çalışılması |
| T-008-1.13 | Alım/satımı şüpheli görülen malvarlığı hakkında yeterli bilgiye sahip olunmaması |
| T-008-1.16 | Türkiye'deki vize ya da ikamet süresi sona ermiş yabancıların işlem yapmak istemesi |
B) Kuyumculuğa özel tipler
Bu grup doğrudan kuyumculuk faaliyetine ilişkindir:
Ödeme ve nakit davranışları
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.2 | Küçük küpürlerle yüksek tutarda nakit ödeme veya sık kullanılmayan döviz ile ödeme yapılmak istenmesi |
| T-008-2.18 | Büyük miktarda nakit, ardışık numaralı para havaleleri veya banka çekleri gibi yöntemlerle ya da 3. kişilerden ödeme yapılması |
| T-008-2.20 | Yalnızca nakit kullanarak yüksek fiyatlı mücevher veya değerli metal satın alınması |
| T-008-2.21 | Üçüncü bir kişinin çeki veya kredi kartının kullanılmaya çalışılması |
| T-008-2.28 | Ödemenin ya da tahsilatın kripto varlık olarak yapılmak istenmesi |
| T-008-2.32 | Yüksek değerli alım satım ödemelerinin bankacılık sistemi kullanılmaksızın nakit yapılmasında ısrarcı olunması |
İşlem yapısı ve bölme
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.5 | Mutat uygulamalarda toplu yapılması gereken işlemlerin, tespit ve bildirimlerden kaçınmak amacıyla mantıklı bir gerekçe olmaksızın bölünmesi |
| T-008-2.6 | Ticari faaliyet gösteren müşterinin mutat işlemlerinin münferit işlem olarak kalması ya da aksine, olağan ticari hayatta sık yapılmayan işlemlerin sürekli tekrarlanması |
| T-008-2.8 | Bildirim prosedürlerinden kaçınmak amacıyla işleme konu paranın birden fazla hesaba, havaleye veya nakde bölünmesi |
| T-008-2.24 | Aynı işlem için birden fazla fatura talep edilmesi |
| T-008-2.4 | Çok sayıda müşterinin ödemelerinin ortak bir hesaba aktarılmasının istenmesi |
Bölme (structuring) konusunu bağlantılı işlemler yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Müşteri ilişkileri ve kimlik
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.3 | Bağımsız görünen müşterilerin aynı adres/telefon bilgisi vermesi, aynı kişilerle alım satım ilişkisinde olması veya aynı kişilere kefalet/vekâlet ilişkisi içinde olması |
| T-008-2.7 | Kimlik ibraz etmeksizin veya sahte-hayali olduğundan şüphe duyulan isimle, başkaları adına ya da hesapları üzerinden işlem yaptırmaya teşebbüs edilmesi |
| T-008-2.9 | Bilinen mesleği, faaliyetleri, gelir düzeyi ile ilgisi kurulamayan sıklıkta ve tutarda işlem yapılmak istenmesi |
Ürün ve alışveriş davranışı
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.1 | İşlemin mutat ve makul hukuki veya ekonomik bir gerekçesinin ya da mantığının olmaması |
| T-008-2.14 | Ön ödemeli kartın altın gibi nakde tahvili kolay kıymetli malların alışverişinde sürekli veya dikkat çekici derecede kullanılması |
| T-008-2.15 | Ürünlerin değerine, boyutuna dikkat etmeden rastgele alışveriş yapılması |
| T-008-2.16 | İndirim istenmemesi veya liste fiyatı üzerinde pazarlık yapılmaması |
| T-008-2.17 | Müşterinin veya tedarikçinin olağandışı nitelikte alışveriş ya da satış gerçekleştirmesi |
| T-008-2.22 | Alışverişlerin veya satışların standart endüstri uygulamalarına uygun olmaması |
| T-008-2.26 | Kısa süre önce satın alınan değerli metallerin veya mücevherlerin hızla geri satılmak istenmesi ve bu işlemde farklı ödeme yöntemleri kullanılması |
| T-008-2.27 | Fiziksel mağazaya gelmek yerine büyük miktarda değerli metal/mücevherin internet üzerinden satın alınması ve sevkiyat adresinin offshore bir merkez olarak gösterilmesi |
Kayıt, belge ve fatura
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.19 | Müşterinin veya tedarikçinin işlemleri gizli tutmak amacıyla normal ticari kayıtların tutulmamasını talep etmesi |
| T-008-2.23 | Müşteri ya da tedarikçinin faturalarda değerlerin normalden yüksek veya düşük gösterilmesini istemesi |
| T-008-2.25 | Yüksek değerli sevkiyatların aşırı derecede fazla veya yetersiz sigortalanması |
Malın kendisine ilişkin
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.10 | Getirilen banknotların çeşitli maddeler içinde gizlenerek taşındığını gösteren kokular yayması veya lekeler içermesi, özensiz/acele paketlenmiş görünmesi, sayıldığında beyan edilenden önemli miktarda eksik veya fazla olması, içinde sahte olanlarına rastlanması |
| T-008-2.29 | Yüksek miktarda hurda altın satımı yapılması ve/veya altınların çalıntı olduğuna dair ciddi şüphelerin olması |
| T-008-2.30 | Alım satıma konu edilen kıymetli maden ya da mücevherin tarihî eser niteliği taşıdığına dair değerlendirme yapılması |
| T-008-2.31 | Yabancı ülkelerde üretilen ve kaçak olarak yurda sokulan kıymetli maden ya da mücevherin alım satıma konu edilmesi |
| T-008-2.33 | Bir kişi veya kuruluşun ruhsat olmadan üretim yapması ya da bunu ticarileştirmesi |
Diğer
| Kod | Gösterge |
|---|---|
| T-008-2.11 | İşlemlerin yasadışı bahis-kumar sitelerinde veya bu suçlar amacıyla kullanıldığından şüphe duyulması |
| T-008-2.12 | Müşteri nezdinde gerçekleştirilen işlemlerle ilgili adli/idari talepler gelmesi |
| T-008-2.13 | İşlemlerle ilgili olarak suça ilişkilik olabileceği yönünde diğer yükümlülerden bildirim ya da istihbarat gelmesi |
Ayrıca: terör ve KİS finansmanı tipleri
Rehber, kuyumculara özel tiplerin yanı sıra terör örgütleriyle bağlantısından şüphelenilen kişiler veya riskli ülkelerle gerçekleştirilen işlemler, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanı başlıklarında da tip listeleri içerir. Bunlar tüm sektörler için ortaktır.
Bu gruplarda öne çıkan bir gösterge: müşterinin veya karşı tarafın ya da adresin, kamuya açık **"malvarlığı dondurulanlar listesi"**nde yer alan taraflardan biriyle benzerlik göstermesi (T-008-3.6).
Pratik kullanım
Bu liste bir kontrol listesi gibi kullanılabilir ama otomatik bildirim tetikleyicisi değildir. Rehberin mantığı şudur: tipler, şüphenin veya şüpheyi gerektirecek makul bir sebebin olup olmadığının değerlendirilmesinde yardımcı olur.
Bildirim süreci ve form doldurma için ŞİB rehberimize bakabilirsiniz.